โรคปวดเส้นประสาทใบหน้า

“ถ้าหายปวดได้ แม้หูหนวกข้างเดียวก็คุ้มมากครับหมอ”

(ได้รับความยินยอมให้เผยแพร่จากผู้ป่วยแล้ว)

เป็นประโยคสนทนาที่หมอคุยกับผู้ป่วยท่านหนี่ง และเป็นหนึ่งในประโยคคำตอบที่น่าจะอธิบายความเจ็บปวดทรมานของผู้ป่วยจาก “โรคปวดเส้นประสาทใบหน้า”ได้ชัดเจนมากที่สุดเท่าที่หมอเคยฟังมาเลยครับ

ความเจ็บปวดเป็นอาการทางระบบประสาทที่พบบ่อยเมื่อเกิดอันตรายต่อระบบประสาท เป็นอาการที่ก่อให้เกิดความทุกข์ทรมานแก่ผู้ป่วยมากที่สุดแต่เป็นอาการที่ตรวจได้ยากที่สุดเนื่องจากต้องอาศัยคำบอกเล่าของผู้ป่วยเท่านั้น เช่น ปวดระดับไหน (จาก 1-10) และไม่สามารถดูได้จากการตรวจร่างกายอื่นๆเลย

โรคปวดเส้นประสาทใบหน้า (Trigeminal neuralgia) เป็นโรคที่พบได้บ่อยโดยผู้ป่วยมักมีอาการปวดคล้ายไฟฟ้าช็อตช่วงสั้นๆบริเวณใบหน้าข้างใดข้างหนึ่ง อาการสามารถเกิดซ้ำได้ถี่ๆตลอดวัน และอาจมีปัจจัยกระตุ้นเช่นการสัมผัสใบหน้า การเคี้ยวข้าว ล้างหน้า หรือแปรงฟัน บางรายคิดว่าเกิดจากการปวดฟันจนไปถอนฟันออกหลายซี่ก็มี อาการปวดจากโรคปวดเส้นประสาทใบหน้านี้ถือว่ามีความรุนแรงเป็นอันดับต้นๆของอาการปวดศีรษะทุกชนิดเลยทีเดียว

สาเหตุของโรคปวดเส้นประสาทใบหน้าเกิดได้จากหลายสาเหตุ แต่ที่พบบ่อยที่สุดคือเกิดจากเส้นเลือดสมองที่มีความโค้งไปกดบริเวณเส้นประสาทรับความรู้สึกใบหน้า ดังนั้นการรักษาที่เป็นการแก้ไขสาเหตุคือ การผ่าตัดเพื่อแยกเส้นเลือดออกจากเส้นประสาท (Microvascular decompression) ซึ่งหากทำได้ผลผู้ป่วยจะหายปวดได้ทันทีและเนื่องจากไม่มีการทำลายเส้นประสาทผู้ป่วยจึงไม่เกิดอาการชาหลังผ่าตัด (ในขณะที่การรักษาด้วยยาจะไม่หายขาด และการรักษาโดยการทำลายเส้นประสาทจะทำให้เกิดอาการชาใบหน้าตามมา)

อย่างไรก็ตามแม้การผ่าตัดจะดูเป็นการรักษาที่ดีที่สุด แต่ผู้ป่วยต้องเสี่ยงกับภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดซึ่งแม้มีโอกาสเกิดน้อยมากซึ่งอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ และภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญคือ “หูหนวก”ข้างที่ทำผ่าตัด เนื่องจากเส้นประสาทหูนั้นบอบบางมากอยู่ใกล้กับเส้นประสาทใบหน้ามากอาจมีการดึงรั้งหรือกระทบกระเทือนได้ ซึ่งหมอผ่าตัดมักจะต้องอธิบายโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ให้ผู้ป่วยฟังเพื่อพิจารณาว่าจะรับการรักษาโดยการผ่าตัดหรือไม่

สำหรับผู้ป่วยรายนี้เมื่อให้คำแนะนำแล้ว คุณลุงถามต่อทันที “หนวกข้างเดียวใช่มั๊ยหมอ?” “ถ้าหายปวดได้ แม้หูหนวกข้างเดียวก็คุ้มมากครับหมอ” ทำให้หมอรับรู้ได้ทันทีว่าคุณลุงน่าจะทุกข์ทรมานจากอาการปวดมาก (คุณลุงแทบไม่สามารถใส่maskได้เลย เนื่องจากสัมผัสใบหน้าแล้วจะปวดมาก) การผ่าตัดผ่านไปด้วยดี หมอสามารถแยกเส้นเลือดต้นเหตุออกจากเส้นประสาทได้ หลังผ่าตัดคุณลุงหายปวดทันที (จากภาพจะเห็นรอยยิ้มร่วมกับmaskที่ใส่ได้โดยไม่ปวดแล้ว) รวมไปถึงการได้ยินก็เป็นปกติอีกด้วย

โดยสรุปการผ่าตัดรักษาโรคปวดเส้นประสาทใบหน้ามีโอกาสเกิดความเสี่ยงได้แต่น้อย ในขณะที่หากการผ่าตัดประสบผลสำเร็จจะทำให้ผู้ป่วยหายปวดได้อย่างน่าอัศจรรย์ เรียกได้ว่าเปลี่ยนชีวิตไปอย่างสิ้นเชิงเลยครับ

ผศ.นพ.โชติวัฒน์ ตันศิริสิทธิกุล

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

#ปวดเส้นประสาทใบหน้า #trigeminalneuralgia #ผ่าตัดสมอง